Sayaç bağlantısı hangi durumda gerekiyor, hangisinde gerekmiyor
Elektrik hattı binanın giriş noktasına kadar dağıtım şirketinin, oradan sonrası abonenin sorumluluğunda. İkisinin arasındaki sınırı sayaç çiziyor. Yeni bir bina bittiğinde, bağımsız bölüm ikiye ayrıldığında ya da şantiyeye verilen geçici enerji kalıcıya dönerken bu sınırın yeniden kurulması gerekiyor; işin adı da sayaç bağlantısı oluyor.
Tadilat da işi buraya getiriyor. Giriş kapısının yeri değişiyor, merdiven altındaki eski niş kapanıyor, bina girişine ortak pano yapılıyor ve sayaç bulunduğu yerde kalamıyor. Fiziksel taşımanın kendisi kısa bir iş; takvimi uzatan kısım başvuru, kontrol ve mühürleme sırası.
Gerekmediği hâlde bize gelen bir soru da var: ev satın alındı, sayaç yerinde duruyor ve çalışıyor, yalnızca abone adı değişecek. Bunun için elektrikçi çağırmanıza gerek yok; tapu, kimlik ve adres bilgisiyle satış şirketine başvuruyorsunuz, sayaca kimse dokunmuyor. Faturadan şüphelenirseniz de sayacı söktürmeyin, dağıtım şirketinden sayacın muayene edilmesini isteyin.
Sayaç evinizin içinde durur ama size ait değildir
Ölçü noktasının mülkiyeti abonede değil. Sayacın okunmasını, bakımını ve değiştirilmesini dağıtım şirketine bırakan çerçeveyi EPDK'nın elektrik piyasası yönetmelikleri çiziyor. Anadolu Yakası'nda bu işleri bölgenin dağıtım şirketi yürütüyor; enerjiyi faturalandıran satış şirketi ise ayrı bir taraf. Mühürlü kapağın arkası bu yüzden kimseye açık değil.
Elektromekanik sayaçlar uzun süre dairelerin standardı olarak kaldı; camın arkasında dönen alüminyum disk tüketimi mekanik sayaç tamburlarına aktarıyor, endeksi kapıya gelen okuma memuru deftere yazıyordu. Elektronik sayaçlar bu düzeni değiştirdi: ölçümü elektronik devre yapıyor, ekranda endeksin yanında gerilim, akım ve zaman dilimi bilgisi de görülebiliyor. Diskli sayaçlar hâlâ karşımıza çıkıyor, ama yeni bağlantılarda elektronik sayaç takılıyor.
Elektroniğe geçişin görünür sonucu tarifede. Üç zamanlı sayaç tüketimi gündüz, puant ve gece dilimlerine ayırıyor; dilimler 06.00–17.00, 17.00–22.00 ve 22.00–06.00 olarak uygulanıyor. Çamaşırı ve bulaşığı geceye alabilen bir ev ile bütün yükü akşam saat altıda çeken bir ev aynı tarifeden aynı sonucu almıyor. Tarife tercihi abone ile satış şirketi arasında; biz sayacın hangi ölçümü yapabildiğini söylüyoruz.
Tek faz mı üç faz mı, panonun içine ne giriyor
İlk ayrım faz sayısı. Standart bir dairede tek fazlı sayaç yetiyor. Asansör, VRF dış ünitesi, büyük klima grubu ya da atölye tezgâhı gibi üç fazlı motorla çalışan cihazlar varsa üç fazlı bağlantı gerekiyor. Hidrofor, havuz pompası ve ev tipi araç şarj ünitesinin tek fazlı modelleri de yaygın; burada kararı cihazın etiketindeki güç, evin toplam yükü ve yükün fazlara dengeli dağılıp dağılmadığı belirliyor.
Sonra bağlantı gücü geliyor. Sözleşmedeki güç, çekilebilecek azami yükü belirliyor; sonradan ısı pompası veya şarj ünitesi eklendiğinde güç artışı başvurusu gerekiyor. Keşifte kolon hattının kesitine bakıyoruz, çünkü kablo yeni yükü taşımıyorsa sayacı büyütmek tek başına hiçbir şeyi çözmüyor.
Pano tarafında içerik aşağı yukarı belli: ana şalter, sayaç, ölçüm sonrasında insanı koruyan 30 mA kaçak akım rölesi, her linye için bir otomatik sigorta, ayrı topraklama ve nötr baraları. Priz ve aydınlatma sortileri kendi linyelerinin dalı olarak bu sigortaların altında kalıyor, sorti başına ayrı sigorta konmuyor. Kapağın kilitlenebilir ve mühürlenebilir olması, sayaç camının dışarıdan okunabilmesi isteniyor.
Binanın ortak alanı ayrı bir abonelik demek. Asansör, merdiven aydınlatması, hidrofor ve otopark kendi sayacıyla ölçülüyor. Yeni yapıda bunu proje aşamasında yerleştirmek, iskândan sonra şaft açmaktan ucuza geliyor.
Başvuruyu bekleten şey genelde teknik değil, evrak
Dağıtım şirketi enerji vermeden önce dosyanın tam olmasını istiyor. Liste abone tipine göre değişiyor, iskeleti aynı kalıyor: tapu ya da kira sözleşmesi, kimlik, yapı kullanma izin belgesi, numarataj bilgisi, zorunlu deprem sigortası poliçesi, işyerinde vergi levhası. Aboneliği açan taraf görevli tedarik şirketi; güvence bedelini de bu aşamada ona yatırıyorsunuz.
Tesisat tarafında bir belge daha var: topraklama ölçüm raporu. Yeni tesiste topraklamanın ölçülüp raporlanması isteniyor, ölçümü yetkili kuruluş üstleniyor. Bizim işimiz tesisatı ölçüme hazır hâle getirmek; sonuç sınırın dışında çıkarsa topraklama tarafını düzeltip yeniden ölçüme sokmak.
Adres kaydı da dosyayı geri döndürebiliyor. Tapudaki bağımsız bölüm numarası, numarataj kaydı ve kapıdaki levha birbirini tutmazsa kontrol aşamasında düzeltme isteniyor, düzeltmeyi belediye tarafı yaptığı için takvim uzuyor. Bu üçünü işin başında karşılaştırmak, enerji gününde sürprizle karşılaşmaktan iyi.
Nerede hata yapılıyor, neye bakarak karar vermeli
En pahalıya patlayan hata mühre dokunmak. Sayaç ya da pano mührü izinsiz açıldığında usulsüz kullanım tutanağı yazılabiliyor; iyi niyetle "ben taşıyıvereyim" diyen kişi sonunda ceza ve yeniden mühürleme sırasıyla uğraşıyor. Sökme, takma ve mühürleme dağıtım şirketinin işi, biz o çizgiyi geçmiyoruz.
Yer seçimi de sonradan başa dert oluyor. Sayacın kuru, havalandırılan, önü kapanmayan ve dışarıdan erişilebilen bir noktada olması gerekiyor. Merdiven altına sıkışan, ayakkabılığın arkasında kalan ya da su basan bodruma konan pano hem kontrolde geri çevriliyor hem ilk arızada erişilemez hâle geliyor.
Karar aşamasında sorduğumuz soru şu: burası önümüzdeki yıllarda ne çekecek? Mutfağa indüksiyon mu geliyor, ısıtma elektriğe mi dönecek, otoparka şarj ünitesi konacak mı? Kolon hattını ve pano yerini bugünkü yüke göre değil bu cevaba göre seçmek, duvarı bir daha kırmaktan kurtarıyor.
Başvurudan sayacın takılmasına kadar
Keşifle başlıyoruz. Binanın giriş noktasına, mevcut panoya, kolon hattının kesitine ve sayaç için düşünülen yere bakıyoruz. Hattın gerçekten enerjisiz olduğunu kontrol kalemiyle değil ölçü aletiyle doğruluyoruz. Eksik belgeleri de aynı ziyarette çıkarıp yazılı bırakıyoruz.
Montajda kablo uçlarını numaralandırıyoruz, her linyenin nereye gittiğini pano kapağının içine yapıştırdığımız listeye yazıyoruz: salon prizleri, mutfak, kombi, banyo. Altı ay sonra sigorta attığında kimse hangi kolun ne olduğunu tahmin etmeye çalışmasın diye.
Çalışılan alanın altını örtüyoruz, delme gereken yerde tozu anında topluyoruz. Sökülen eski pano, kablo parçaları ve ambalajlar bizimle birlikte çıkıyor. Ortak alanda çalışıyorsak enerjinin ne zaman kesileceğini komşulara önceden bildiriyoruz.
Dosya tamamlanınca başvuruyu takip ediyoruz. Kontrol gününde tesisat ölçüme hazır bekliyor; eksik çıkarsa düzeltip yeni randevuya giriyoruz. Hangi aşamada olduğumuzu siz aramadan bildiriyoruz — başvuru numarası, kontrol tarihi ve varsa eksik listesi elinizde oluyor.