Titreme Nerede? Önce Bunu Belirle
Işık titremesi tek bir arıza değil, bir belirti. Aynı belirtinin arkasında ömrünü doldurmuş bir ampul de olabilir, binanın kolon hattında gevşemiş bir bağlantı da. Ayırmanın en hızlı yolu titremenin adresine bakmak.
Tek bir armatürde mi oluyor, yoksa aynı odadaki bütün lambalar birlikte mi kırpışıyor? Evin her yerinde aynı anda mı? Apartman boşluğundaki lambalara bak, komşuna sor. Sorun tek noktadaysa iş ampulde, duyda ya da o armatürün bağlantısında. Tüm evde veya tüm binadaysa hat tarafında.
Zamanlamayı da not et. Buzdolabı kompresörü, klima, çamaşır makinesi ya da asansör devreye girdiği anda ışık bir an kısılıyorsa bu gerilim düşmesi. Hiçbir şeye bağlı olmadan sürekli kırpışma varsa sebep başka yerde.
Titremenin Arkasındaki Yaygın Sebepler
Aşağıdaki liste hafiften ağıra doğru gidiyor. Üstteki maddeler ampul, duy ya da anahtar tarafında biter; alta indikçe iş tesisata ve bina hattına kayar.
Listenin son maddesine ayrıca dikkat et. Nötr zayıfladığında belirti değişir: ışık bir anda fazla parlar, hemen ardından kısılır. Bu tabloyu görürsen deneme aşamasını atla, şalteri indir.
- Ampulün duya tam oturmaması ya da duy kontağının oksitlenmesi
- LED ampulün içindeki sürücü devresinin yorulması; ampul eskidikçe kırpışma artar
- Dimmer ile LED ampulün uyumsuzluğu; her LED kısılabilir değil
- Aynı hattan yüksek akım çeken bir cihazın devreye girmesi; kısa ve seyrek bir kısılma olağan
- Anahtar kontağının yorulması; ışık bazen tam yanmaz, dokununca düzelir
- Buat veya klemens içinde gevşemiş bir bağlantı; ısınma ve kararma yapar
- Kolon hattında veya bina girişinde sorun; birden fazla dairede aynı anda görülür
- Nötr bağlantısının zayıflaması; ışıklar hem parlar hem kısılır, cihazlar da zarar görür
Kendi Başına Yapabileceklerin
Aşağıdakiler enerjiyi kesip yaptığın, tesisatın içine girmeyen işler. Sırayı bozma: önce gözle bakılır, sonra dokunulur. Dokunmadan önce o hattın sigortasını indir ve ışığın gerçekten söndüğünü gör.
Bu adımlardan sonuç alırsan sorun küçüktü demektir. Alamazsan zorlamak yerine dur; bir sonraki adım tesisata dokunmak olur ve orası ayrı bir iş.
- Önce gözle bak: duyda, anahtarda, prizde kararma, sararma ya da erime izi var mı? Varsa hiçbirine dokunma, o hattın sigortasını indir ve orada bırak.
- İz yoksa sigortayı indir, ampulün soğumasını bekle, söküp yeniden sık. Bu tek başına çoğu titremeyi bitirir.
- Aynı ampulü sorunsuz çalışan başka bir armatüre tak. Titreme ampulle birlikte taşınıyorsa suçlu ampul.
- Dimmerli devredeyse ampulü kısılabilir tipte olanla değiştir; kutusunda bunun yazdığından emin ol.
- Masa lambası gibi fişli bir üründeyse çoklu prizden çıkar, doğrudan duvar prizine tak.
- Titreme evin tamamındaysa komşuna sor. Onlarda da varsa iş daire içinde değil.
Hemen Şalteri İndirmen Gereken Durumlar
Bazı belirtiler deneme aşamasını atlar. Yanık kokusu, cızırtı sesi, anahtarın ya da prizin sıcak olması, duyun kararması, tavandan sızıntıyla birlikte gelen titreme, metal armatüre veya anahtar kapağına dokununca hissedilen karıncalanma — bunlardan birini görürsen önce ana şalteri indir, sonra bizi ara.
Karıncalanmayı ayrıca ciddiye al. Sarkıt gövdesine, metal armatüre, anahtar ya da priz kapağına elini değdirdiğinde hafif bir ürperme hissediyorsan bir daha dokunma. Bu his, titremeyle birlikte geldiğinde kaçak akımın ya da toprak-nötr tarafındaki bir sorunun en net işareti; ampul denemeye kalkma, şalteri indir.
Kararmış bir duyun içinde temas noktası ısınıyor demektir ve o ısı yangın başlatır. Bu tabloda ampul değiştirmeye kalkma. Islak bir noktaya elini uzatma; su tesisatla buluştuysa hem çarpılma hem kısa devre riski var.
Işıklar kendiliğinden aniden fazla parlayıp sonra kısılıyorsa nötr tarafında sorun olabilir. O durumda hassas cihazların fişini de çek; beyaz eşya ve elektronik gerilim yükselmesinden kalıcı zarar görür.
Nerede Duracaksın ve Neden
Sigortayı indirmek, ampul değiştirmek, gözle bakmak senin işin. Buradan sonrası değil.
Pano kapağını açma: şalteri indirmiş olsan bile giriş tarafı enerjili kalır, hangi ucun canlı olduğunu ölçmeden bilemezsin. Buat kapağını açma: bir buatın içinden çoğu zaman birden fazla devre geçer, sen yalnızca birinin sigortasını indirmiş olursun. Anahtar veya priz sökme: arkadaki iletkenlerin hangisinin faz, hangisinin nötr olduğunu göz kararı ayırmak mümkün değil.
Bir de şu var: gevşek bağlantıyı sıkmak yeterli görünür ama değildir. O bağlantı neden gevşedi, iletken ısıdan yoruldu mu, kesit o yüke uygun mu — bunlar ölçümle anlaşılır. Görünürde düzelen arıza birkaç ay sonra daha kötü döner.
Biz Ne Ölçer, Ne Yaparız
Anadolu Yakası'nda ışık titremesi için gittiğimiz her adreste önce belirtiyi yeniden üretmeye çalışırız: hangi armatür, hangi anda, hangi cihaz çalışırken.
Sonra ölçüme geçeriz. Hat boştayken ve yük altındayken gerilimi karşılaştırırız; arada anormal bir fark varsa sorun bağlantı direncindedir. Nötr ile toprak arasındaki gerilime bakarız, nötr zayıflığı orada kendini belli eder. Gövdede kaçak olup olmadığını ve toprak bağlantısının durumunu ölçeriz. Pano içindeki klemens ve şalter bağlantılarını ısınma ve sıkılık yönünden geçeriz.
Bulgu neyi gösterirse onu yaparız: yorulmuş anahtarın değişimi, buat içindeki bağlantının yenilenmesi, dimmer ile aydınlatmanın uyumlu hale getirilmesi, kaçak yapan hattın ayrılması. Ölçüm nötr tarafını ya da kolon hattını işaret ediyorsa iş daire içinde bitmez; o zaman nereye kadar bakılması gerektiğini ve yöneticiye neyi iletmen gerektiğini net söyleriz.