Karıncalanma hissi ne anlama geliyor
Metal bir yüzeye dokunduğunda parmak uçlarında hafif bir titreşim, iğnelenme ya da ürperme hissediyorsan, o yüzeyin üzerinde olmaması gereken bir gerilim var demektir. Musluk, çamaşır makinesinin kapağı, bulaşık makinesinin gövdesi, şofben borusu, kombinin sacı — hepsi aynı hikâyenin farklı yüzleri.
Musluk kendi başına elektrik üretmez. Suyun ve metal tesisatın yaptığı tek şey, başka bir yerden sızan kaçağı taşımak. Yani sorun çoğu zaman muslukta değil; kaçağın çıktığı cihazda ya da eksik kalmış toprak hattında.
Hissin hafif olması seni rahatlatmasın. Karıncalanmanın şiddeti kaçağın büyüklüğünü değil, o an vücudundan geçen yolun ne kadar zayıf olduğunu gösterir. Kuru terlikle hissettiğin şey, çıplak ayakla ıslak fayansa bastığında çok daha sert olur. Banyo, mutfak ve çamaşırlık tam da bu farkın en keskin olduğu yerler.
Bu kaçak nereden geliyor
Bir noktada faz, olmaması gereken bir metale değiyor. Ya bir cihazın içinde yalıtım bozulmuş ya da o metalin kaçağı güvenle boşaltacağı bir toprak yolu hiç yok. Çoğu evde ikisi aynı anda geçerli.
İşin asıl tehlikeli tarafı şu: kaçak zaten bir süredir var ama toprak hattı olmadığı için kimse fark etmiyor. Sen dokunduğunda ilk kez bir yol açılıyor ve o yol sensin.
En sık karşımıza çıkan sebepler ve kaçağın sana kadar ulaşmasına izin veren eksikler şunlar:
- Binada toprak hattı hiç çekilmemiş; prizin yan tırnakları duruyor ama arkasında kablo yok
- Termosifonun içindeki rezistans nem alıp gövdeye kaçak yapıyor
- Kombide ya da şofbende pompa, fan, ateşleme elektrodu veya elektronik kart gövdeye kaçırıyor
- Çamaşır veya bulaşık makinesinin motor sargısı ya da ısıtıcısı yaşlanmış
- Cihaz montajı sırasında toprak ucu bağlanmadan bırakılmış
- Nötr ile toprak uçları bir yerde birbirine karışmış
- Su tesisatı topraklama yerine kullanılmış; borunun bir kısmı değişince koruma kaybolmuş
- Kaçak akım rölesi hiç takılı değil ya da takılı ama hiç test edilmemiş; kaçak oluşuyor, devre kesilmiyor
- Nemli duvar içindeki eski kablonun izolasyonu çatlamış
Elektrikçi gelmeden önce yapabileceklerin
Önce enerjiyi kes. Panodaki ana şalteri indirmek senin yapabileceğin ve yapman gereken ilk hareket. Bunun için pano kapağını açman yeter; içine elini sokmana gerek yok.
Sonra hatırla ve yaz. Karıncalanmayı ilk ne zaman fark ettin? Her dokunuşta mı oluyordu, yoksa çamaşır makinesi ısıtma yaparken, şofben yandığında ya da klima çalışırken mi başlamıştı? Hangi musluk, hangi cihaz, günün hangi anı — hatırladığın kadarını not et. Bu bilgiler elektrikçinin bakacağı alanı daraltır. Yeni bir deneme yapma: gövdeye ya da musluğa tekrar dokunma, cihazları sırayla çalıştırıp hangisinin çarptığını bulmaya kalkma. Bir kez hissetmiş olman zaten yeterli veri.
Şüphelendiğin cihazın fişini çek ve öyle bırak. Evin tamamını enerjisiz bırakamıyorsan en azından o bölgenin sigortasını indirmiş olarak tut. O bölgeyi kullanımdan çıkar: banyoya girme, ıslak elle o cihaza yaklaşma, çocukları ve evcil hayvanı uzak tut. Prizin yan tırnaklarına gözle bakabilirsin ama tırnak görmen toprak hattının bağlı olduğunu göstermez; bunu ancak ölçüm söyler.
Nerede duracaksın ve neden
Pano kapağını açıp şalter indirmek başka, panonun içine girmek başka. Ana şalteri indirsen bile besleme kablosunun geldiği taraf gerilim altında kalır ve orada seni koruyacak hiçbir şey yoktur. Klemens sıkmak, kablo soymak, priz sökmek, cihazın arka kapağını açmak — bu işlerin hepsi ölçü aleti ve enerjiyi doğru kesme disiplini ister. Buradan sonrası elektrikçi işi.
İnternette sık rastlanan iki sözde çözüm var; ikisi de belirtiyi susturur, tehlikeyi büyütür. Birincisi toprak ucunu nötre köprülemek: karıncalanma kesilir ama nötr hattı bir yerde koparsa cihazın gövdesi doğrudan tam gerilime çıkar. İkincisi toprak kablosunu su borusuna bağlamak: bu, kaçağı senin evinden alıp aynı metal tesisata dokunan komşuna taşır ve boru plastikle değiştiği gün koruma sessizce biter.
Şu belirtilerden biri varsa hiç deneme yapma: yanık kokusu, duman, priz ya da anahtar çevresinde kararma, bir yere dokunduğunda elini çekmekte zorlanma. Belirti panonun dışındaysa ana şalteri indir, o bölgeye dokunma ve elektrikçi çağır.
Belirti panonun kendisindeyse — panoya su sızmışsa, içinden duman ya da yanık kokusu geliyorsa, çevresi kararmışsa — panoya hiç dokunma ve yaklaşma. Bu durumda enerjiyi daire dışındaki ana kesiciden kestir; buna ulaşamıyorsan evden çık ve dışarıdan ara. Islak ya da yanmakta olan bir panoya el uzatmak, indirdiğin şalterin seni koruyacağı bir durum değil.
Elektrikçi ne ölçer, neyi düzeltir
İşin özü ölçüm. Gövdede gerilim olduğunu görmek tek başına yetmez; kaçağın hangi hattan ve hangi cihazdan geldiğini ayırmak gerekir. Hatlar panodan tek tek ayrılır, izolasyon direnci ölçülür ve kaçağın adresi daraltılır.
Aynı ziyarette toprak hattının panodan prize kadar gerçekten sürekli olup olmadığına, topraklama direncinin durumuna, nötr ile toprağın bir yerde karışıp karışmadığına ve kaçak akım rölesinin gerçekten tetiklenip tetiklenmediğine bakılır. Röle takılı olduğu hâlde hiç test edilmemişse, açması gereken anda açmayabilir.
Sonuç iki yönden birine çıkar: ya kaçağın kaynağı olan cihaz elden geçirilir veya devre dışı bırakılır, ya da eksik olan toprak hattı ve koruma düzeni tesisata doğru biçimde eklenir. Çoğu evde ikisi birden gerekir.
Anadolu Yakası'nda musluk ya da beyaz eşya çarpması için çağrıldığımızda işe her zaman ölçümle başlıyoruz, çünkü bu tip arızada tahmin yürütmek hiçbir işe yaramıyor. Sen enerjiyi kes ve o bölgeyi kullanma; gerisini konuşuruz. 0531 990 57 34.